Στις 15 Αυγούστου 2025, υπέβαλα αίτημα βάσει του νόμου περί ελευθερίας των πληροφοριών στο Ινστιτούτο Friedrich Loeffler (FLI), το εθνικό εργαστήριο αναφοράς για τις ασθένειες των ζώων. Το αίτημά μου ήταν συγκεκριμένο: ήθελα να δω την πλήρη τεκμηρίωση των λεγόμενων αρνητικών ελέγχων – δοκιμές με υγιή δείγματα ζώων που διασφαλίζουν ότι οι εργαστηριακές δοκιμές διεξάγονται αξιόπιστα και σωστά. Τέτοιοι έλεγχοι αποτελούν μεθοδολογικό πρότυπο στην ιολογική έρευνα και κεντρικό στοιχείο της επιστημονικής διασφάλισης ποιότητας.
Το FLI επιβεβαίωσε την παραλαβή της αίτησής μου στις 5 Σεπτεμβρίου 2025 και αναφέρθηκε στα διεθνή πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων (WOAH) και στα δημοσιευμένα εγχειρίδια μεθόδων. Αυτά χρησιμεύουν για την τυποποίηση των εργαστηριακών διαδικασιών και είναι δημόσια προσβάσιμα σύμφωνα με το άρθρο 27 παράγραφος 5 TierGesG. Το ινστιτούτο τόνισε επίσης ότι είναι διαπιστευμένο ως εθνικό εργαστήριο αναφοράς και ότι οι χρησιμοποιούμενες μέθοδοι επανεξετάζονται τακτικά – μεταξύ άλλων σύμφωνα με το πρότυπο ISO DIN EN ISO/IEC 17025:2018. Αυτό διασφαλίζει ότι οι χρησιμοποιούμενες εργαστηριακές διαδικασίες είναι αξιόπιστες και σύγχρονες.
Παρ’ όλα αυτά, το FLI αρνήθηκε να δημοσιεύσει την πλήρη τεκμηρίωση. Αυτό βασίστηκε σε ανησυχίες για την ασφάλεια σύμφωνα με τον κανονισμό διπλής χρήσης της ΕΕ (κανονισμός (ΕΕ) 2021/821), ο οποίος ορίζει ότι ορισμένα υλικά, τεχνολογίες και πληροφορίες που θα μπορούσαν ενδεχομένως να χρησιμοποιηθούν καταχρηστικά για την παραγωγή όπλων μαζικής καταστροφής ή για τρομοκρατικούς σκοπούς πρέπει να προστατεύονται ειδικά. Κατά τη γνώμη του Ινστιτούτου, οι πληροφορίες σχετικά με έρευνες που αφορούν τον αφθώδη πυρετό, τη λύσσα ή την αφρικανική πανώλη των χοίρων ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια λόγω των εν λόγω κανονισμών.
Το γεγονός ότι ένα ομοσπονδιακό εργαστήριο αναφοράς, όπως το FLI, επικαλείται το νόμο περί ασφάλειας για να αποκρύψει ακόμη και αυτές τις βασικές μεθοδολογικές πληροφορίες φαίνεται ακατανόητο από επιστημονική άποψη. Αντίθετα, δίνει την εντύπωση ότι η διαφάνεια περιορίζεται σκόπιμα και ότι τα επιστημονικά πρότυπα υποτάσσονται σε τυπικά νομικά επιχειρήματα.
Από επιστημονική άποψη, αυτή η γενική κατηγοριοποίηση είναι προβληματική. Οι αρνητικοί έλεγχοι δεν περιέχουν ούτε μολυσματικούς ιούς ούτε μυστική τεχνογνωσία – απλώς τεκμηριώνουν ότι οι μέθοδοι λειτουργούν σωστά. Είναι απαραίτητοι για την ιχνηλασιμότητα των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες, η ποιότητα των πειραμάτων δεν μπορεί να επαληθευτεί, κάτι που αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ορθής επιστημονικής πρακτικής και τονίζεται ρητά στις κατευθυντήριες γραμμές του Γερμανικού Ιδρύματος Ερευνών.
Η ανησυχία μου είναι επομένως σαφής: δεν πρόκειται για τη δημοσίευση ευαίσθητων ή σχετικών με την ασφάλεια πληροφοριών, αλλά για τη διαφάνεια σε βασικές μεθοδολογικές έρευνες. Ακόμη και η μερική δημοσιοποίηση, για παράδειγμα σε ανώνυμη ή συνοπτική μορφή, θα ανταποκρινόταν στις επιστημονικές απαιτήσεις και δεν θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια.
Η υπόθεση δείχνει ένα θεμελιώδες πεδίο έντασης: από τη μία πλευρά, το κοινό έχει έννομο συμφέρον για επιστημονική ιχνηλασιμότητα και διαφάνεια, από την άλλη πλευρά, ευαίσθητες εργαστηριακές πληροφορίες αποκρύπτονται για λόγους ασφαλείας. Είμαι υπέρ του να προβαίνουν αρχές όπως το FLI σε μια διαφοροποιημένη αξιολόγηση που να επιτρέπει την κατανόηση των μεθοδολογικών προτύπων χωρίς να αναλαμβάνονται κίνδυνοι ασφαλείας. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην κρατική έρευνα και τα αποτελέσματά της – ένας στόχος που εξυπηρετεί τόσο την επιστήμη όσο και το κοινό.
Η πλήρης ηλεκτρονική αλληλογραφία είναι διαθέσιμη.
Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτό και άλλα θέματα μπορείτε να βρείτε στην επιστημονική πλατφόρμα NEXT LEVEL – Wissen neu gedacht.
